Đặc điểm sinh lý của tập luyện quá sức

<!--[if gte mso 9]> Normal 0 false false false MicrosoftInternetExplorer4 <![endif]-->

<!--[if gte mso 9]> <![endif]--><!--[if gte mso 10]> <! /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:#0400; mso-fareast-language:#0400; mso-bidi-language:#0400;} --> Đặc điểm sinh lý do tập luyện quá sức<!--[endif] -->

Tập luyện quá sức xảy ra nếu không tuân thủ những nguyên tắc cơ bản nói trên khi tiến hành huấn luyện. Trạng thái tập luyện quá sức có đặc điểm là sự giảm sút kéo dài của khả năng hoạt động kèm theo ngừng phát triển hoặc giảm thành tích thể thao. Trạng thái này hay xảy ra ở VĐV được huấn luyện nhưng vì muốn mau đạt thành tích cao hơn, nên đã tăng cường tập luyện quá mức. Tập luyện quá sức khác với căng thẳng quá mức cấp tính. Trạng thái căng thẳng quá mức cấp tính xảy ra ở VĐV tập luyện ít, sau một lần thực hiện một khối lượng quá cao so với khả năng sinh lý. Trạng thái này thường thể hiện bởi sự rối loạn hoạt động của tim. Kích thước của tim tăng, các buồng tim giãn rộng vì dòng máu đến tim tăng nhưng sự tống máu ra không đủ. Căng thẳng quá mức cấp tính làm giảm rõ rệt khả năng hoạt động và có khi còn để lại dấu vết trong một thời gian dài.

1.     Cơ chế xuất hiện tập luyện quá sức

Tập luyện quá sức xảy ra do rối loạn hoạt động thần kinh có liên quan đến mệt mỏi quá mức kéo dài. Kretopnhicop coi tập luyện quá sức như một hình thái loạn thần kinh chức năng (nevrose). Những nghiên cứu sau này cũng bảo vệ cho quan điểm đó.

Páplop dựa trên những tài liệu thực nghiệm, đã nhận thấy rằng loạn thần kinh chức năng xảy ra do kết quả của sự “phá hoại” hoạt động thần kinh. Ông đã nêu lên rằng nguyên nhân của loạn thần kinh chức năng là do căng thẳng quá mức của quá trình hưng phấn, hoặc căng thẳng quá mức của quá trình ức chế hoặc do đòi hỏi quá cao về tính linh hoạt của các quá trình thần kinh. Tất cả những nguyên nhân đó làm suy yếu tế bào thần kinh, làm cho nó không còn khả năng thực hiện một công việc mà trước kia nó vẫn hoàn thành được.

Khi hoạt động TDTT với cường độ cao, do những hoạt động từ các cơ quan cảm thụ bản thể và các cơ quan cảm thụ bên trong nên các tế bào thần kinh hưng phấn rất mạnh. Sau khi ngừng hoạt động, những luồng xung động không mất đi ngay mà còn tồn tại trong một thời gian dài hay ngắn dưới dạng hiện tượng dấu vết. Nếu nghỉ ngơi không đầy đủ giữa các buổi tập luyện hoặc thi đấu, những biến đổi dấu vết chưa được thanh toán hoàn toàn thì lại có những kích thích mới, nên làm cho trạng thái cơ năng của tế bào thần kinh giảm sút. Điều kiện này phối hợp với một vài nhân tố khác có thể gây ra căng thẳng quá mức của quá trình hưng phấn làm rối loạn quan hệ thích hợp nhất giữa các quá trình hưng phấn và ức chế được hình thành trong huấn luyện. Sự rối loạn trạng thái cơ năng này của hệ thần kinh gây nên sự rối loạn điều hoà và phối hợp của các chức năng và làm giảm khả năng hoạt động của cơ thể.

Ở những môn thể thao đòi hỏi sự phối hợp động tác cao (VD: thể thao dụng cụ), rối loạn hoạt động thần kinh có thể xảy ra khi hoạt động quá khẩn trương để tiếp thu những kỹ năng động tác phức tạp. Trong trường hợp này, vừa phải phân biệt tinh vi, vừa phải sửa chữa động tác, nếu gặp điều kiện không thuận lợi, có thể dẫn tới căng thẳng quá mức của linh hoạt các quá trình hưng phấn và ức chế.

Tập luyện quá sức, tuỳ theo đặc điểm hoạt động của cơ và những đặc điểm cá nhân của VĐV có thể thể hiện bởi những rối loạn chủ yếu hoặc của các chức năng vận động, hoặc của các chức năng thực vật. Nhưng trong tất cả các trường hợp nguyên nhân cơ bản của trạng thái tập luyện quá sức vẫn là sự rối loạn hoạt động thần kinh cấp cao kèm theo rối loạn điều hoà chức năng sinh lý.

2.     Đặc điểm các chức năng cơ thể trong tập luyện quá sức

Mức độ thể hiện của trạng thái tập luyện quá sức rất khác nhau. Nếu không kịp thời áp dụng những biện pháp tương ứng thì từ mức độ nhẹ, tập luyện quá sức sẽ chuyển thành những trạng thái nặng hơn.

+ Thần kinh:

Trong tập luyện quá sức, rối loạn thần kinh xảy ra trước tiên. Sau đó là những biến đổi về trạng thái cơ năng của hệ vận động và các cơ quan nội tạng.

Những biến đổi của hoạt động thần kinh trong trạng thái tập luyện quá sức thể hiện trên điện não đồ. Biên độ của nhịp alpha giảm. Trên điện não đồ, sau vận động định lượng, các sóng không đều và không ổn định.

Dấu hiệu sớm và tương đối cố định của tập luyện quá sức là rối loạn của giấc ngủ. Có khi đang ở trạng thái sung sức thể thao mà vận động viên bị khó ngủ hoặc không an giấc thì đó là dấu hiệu báo trước sự xuất hiện tập luyện quá sức.

Trong giai đoạn đầu của tập luyện quá sức, VĐV mất hứng thú tập luyện và có xu hướng trốn trách những hoạt động căng thẳng về thể lực. Có thể có mâu thuẫn với HLV về những phương pháp huấn luyện được áp dụng. Thông thường, VĐV bị tập luyện quá sức có tính nhạy cảm cao đối với kích thích hoặc cũng có thể lại thể hiện sự uể oải toàn thân và thờ ơ đối với kích thích.

+ Hệ vận động:

Tập luyện quá sức tiến triển nặng hơn sẽ làm rối loạn sự phối hợp tinh vi trong vận động phức tạp. Càng về sau thì kể cả sự phối hợp vận động đơn giản cũng bị rối loạn. Đó là do ức chế phân biệt được xây dựng trong quá trình huấn luyện và rất cần thể hiện đúng động tác nay mất đi. Rối loạn phối hợp động tác được phản ánh trên lỹ thuật thực hiện động tác. Đồng thời các tố chất vận động cũng giảm nên thành tích thể thao bị giảm sút.

+ Cơ quan thực vật:

Tập luyện quá sức càng nặng thêm thì các chức năng thực vật cũng bị rối loạn. Theo số liệu của một số tác giả, ở người bị tập luyện quá sức, chuyển hoá cơ sở có xu hướng tăng. Khi thực hiện cùng một hoạt động nếu trong trạng thái tập luyện quá sức thì mức độ của các quá trình oxi hoá tăng lên. Khả năng giải quyết nhu cầu oxi kém nên nợ oxi lớn. Có thể nhận định trực tiếp bằng độ bão hoà oxi của máu. Ở người bị tập luyện quá sức chỉ tiêu này giảm xuống rõ rệt khi vận động và được phục hồi rất chậm.

Cơ thể thiếu vitamin C (có thể thiếu từ 2700 - 4500mg) là một đặc điểm của trạng thái tập luyện quá sức. Nhu cầu vitamin C của cơ thể lúc này tăng lên.

Dựa vào những thí nghiệm trên súc vật, Iacoplep đã nhận thấy hàm lượng vitamin C và Glutathion trong cơ của động vật bị tập luyện quá sức giảm đầu tiên. Trong những giai đoạn sau của tập luyện quá sức, dự trữ Glycogen cũng giảm.

Trong trạng thái tập luyện quá sức sự tiêu Glycogen ATP tổng hợp Glycogen của tổ chức cơ giảm xuống.

- Những biến đổi về tuần hoàn và hô hấp khi nghỉ: Những rối loạn về hoạt động của tim xảy ra trong trạng thái tập luyện quá sức. Nghiên cứu vận động viên ở trạng thái tập luyện quá sức, Lêtunôp đã thấy những rối loạn khác nhau trong hoạt động của tim ở 72% các trường hợp. Mạch chậm đi ở những người được huấn luyện tốt, lại tăng lên ở trạng thái tập luyện quá sức. Nhưng cũng có trường hợp VĐV bị tập luyện quá sức mà mạch vẫn chậm.

Kích thước của tim ở người tập luyện quá sức tăng lên, Theo Lêtunop đó là dáu hiệu tương đối muộn của trạng thái tập luyện quá sức và ở 50% người bị tập luyện quá sức, diện tích tim tăng lên từ 25 - 28% so với tiêu chuẩn bình thường.

Hô hấp khi nghỉ ở người bị tập luyện quá sức thay đổi ít. Nhiều tác giả nhận thấy dung tích sống và sự thông khí phổi tối đa của phổi giảm trong trạng thái tập luyện quá sức.

 Ở người tập luyện quá sức, gan to lên do hiện tượng ứ đọng máu trong gan vì tim bị suy yếu. Khi tập luyện quá sức, VĐV ăn không ngon và còn có những rối loạn khác về tiêu hoá nữa. Thể trọng thường bị giảm sút.

- Những biến đổi về tuần hoàn và hô hấp trong vận động: Khi vận động, người bị tập luyện quá sức rất chóng bị mệt mỏi. Khối lượng vận động không lớn cũng gây ra khó thở, mạch nhanh, loạn nhịp tim do hô hấp và ngoại tâm thu. Sự vận động định lượng, điện tâm đồ của người bị tập luyện quá sức cũng có một số biến đổi như: khoảng ST và PQ thấp hơn đường đẳng điện, tổng điện thế của sóng R giảm (RI+RII+RIII), sóng T tăng cao ở DIII,v.v…. Những biến đổi về điện tâm đồ ở người bị tập luyện quá sức có liên quan đến sự rối loạn thần kinh và tính tự động của tim. Những biến đổi này là những biến đổi chức năng và sẽ mất đi sau khi nghỉ một thời gian.

Trong những trường hợp tập luyện quá sức nặng, tim có những biến đổi về hình thái, không phục hồi được và cũng có những rối loạn của các chỉ tiêu về điện tâm đồ.

Sau vận động, ở người bị tập luyện quá sức, mạch tăng nhiều nhưng huyết áp lại tăng ít và thường là kích thước của tim tăng.

3.     Biện pháp phòng ngừa và xử trí đối với trạng thái tập luyện quá sức

Khi tiến hành huấn luyện một cách khoa học, dựa trên những đặc điểm cá nhân của VĐV thì có thể ngăn ngừa được tập luyện quá sức.

Nghiên cứu nguyên nhân gây ra những bệnh thần kinh, Paplop xác nhận rằng loạn thần kinh chức năng thường gặp ở những người thuộc loại hình hoạt động thần kinh yếu và hăng. Loại hình thần kinh của VĐV có thể xác định được bằng cách nghiên cứu những hoạt động phản xạ có điều kiện của VĐV trong phòng thí nghiệm và quan sát có hệ thống phản ứng của VĐV trong sinh hoạt, lao động, tập luyện và thi đấu. Người ta đã thừa nhận rằng VĐV có loại hình thần kinh thăng bằng có thể chịu đựng được khối lượng vận động lớn hơn so với loại hình thần kinh yếu và tăng đối với các loại này, cần phải cho nghỉ ngơi dài hơn và thi đấu ít hơn. Chế độ dinh dưỡng không hợp lý, số lượng protid và vitamin không đầy đủ, ngủ không đủ và không tốt, bắt đầu huấn luyện với cường độ cao quá sớm sau khi vận động viên khỏi bệnh đều là những điều kiện có thể làm xuất hiện tập luyện quá sức.

Khi bắt đầu xuất hiện tập luyện quá sức, cần phải giảm khối lượng và cường độ vận động trong mỗi buổi tập. Biện pháp này thường là đủ hiệu lực để xử trí trong trường hợp tập luyện quá sức nhẹ. Nếu tập luyện quá sức thể hiện rõ rệt hơn, ta có thể cho VĐV nghỉ ngơi tích cực tức là chuyển sang tập môn thể thao khác trong thời gian nghỉ. Trong những trường hợp rất nặng, cần phải nghỉ ngơi hoàn toàn, nằm nghỉ tại giường, và điều trị bằng thuốc. Có trường hợp phải điều trị tập luyện quá sức bằng các hoocmon tuyến thượng thận và tuyến sinh dục. Cho vào cơ thể nhiều vitamin đặc biệt là vitamin C có tác dụng tốt đối với cơ thể bị tập luyện quá sức.

Nếu mới bị tập luyện quá sức mà thi hành ngay những biện pháp tương ứng để giải quyết thì trạng thái tập luyện quá sức sẽ mất đi trong vòng 15-30 ngày. Nếu bị nặng hơn cần phải nghỉ 1-2 tháng và ngừng tập luyện hoàn toàn từ 2-3 tuần.

Nguyễn Văn Hướng

 

Đăng nhập

Thông tin liên hệ

Khoa Y sinh học
Trường Đại học TDTT TW I
Từ Sơn, Bắc Ninh

Điện thoại: 0241.2246128
Fax:02413832550

Trang liên hệ

Trực tuyến

 Khoa Y học TDTT hỗ trợ trực tuyến

    - 

 - Giải quyết thắc mắc về thông tin công bố, điểm thông báo

- Tư vấn học tập, chính sách chế độ với sinh viên

- Tư vấn hướng nghiệp, việc làm sau ra trường

Facebook: ysinhhoctdtt khoa 

https://www.facebook.com/ysinhhoctdtt.khoa

Email: khoaysinhhoctdtt@gmail.com

webside liên kết

Đại học Thể dục Thể thao Bắc Ninh

http://www.dhtdtt1.edu.vn/

Bộ Văn Hóa, Thể Thao và Du Lịch

http://www.cinet.gov.vn/

Người dùng trực tuyến

Hiện đang có 0 users0 khách trực tuyến.